TRƯỜNG THCS TÂN HIỆP
TỔ: VĂN-SỬ-ĐỊA-GDCD






ĐẶT VẤN ĐỀ:
Việc dạy văn nghị luận trong nhà trường phổ thông đã được tiến hành từ lâu. Song tính phiến diện về đề tài, thể loại của văn nghị luận trong nhà trường trước đây còn thể hiện khá rõ. Phương pháp và hiệu quả giảng dạy văn nghị luận trong nhà trường phổ thông cũng còn nhiều điều cần trao đổi. Văn nghị luận là thể loại văn: “Viết về những vấn đề nóng bỏng thuộc nhiều lĩnh vực đời sống khác nhau: chính trị, kinh tế, triết học, văn hóa… Mục đích của văn nghị luận là bàn bạc, thảo luận, phê phán hay truyền bá tức thời một tư tưởng, một quan điểm nào đó nhằm phục vụ trực tiếp cho lợi ích của một tầng lớp, một giai cấp nhất định… Đặc trưng cơ bản của văn nghị luận là tính chất luận thuyết – khác với văn học nghệ thuật, văn chương , nghị luận trình bày tư tưởng và thuyết phục người đọc chủ yếu bằng lập luận, lý lẽ…(Từ điển thuật ngữ Văn học).
Trước đây do quan niệm phiến diện về văn học nên nhiều người cho rằng văn chương chỉ bao gồm những sáng tác bằng tưởng tượng, hư cấu mà ít nghĩ đến văn nghị luận. Hoặc có nghĩ đến thì lại cho rằng đây là thể loại thường đề cập đến những tư tưởng cao siêu, trừu tượng, lập luận khó, diễn đạt khô nên không hấp dẫn.
Do vậy mà văn chương nghị luận rất ít được đưa vào chương trình phổ thông. Chỉ có một vài tác phẩm nghị luận trung đại (Sông núi nước Nam, Hịch Tướng sĩ, Bình Ngô đại cáo) và rất ít tác phẩm nghị luận hiện đại (Tuyên ngôn Độc lập) được đưa vào dạy trong chương trình THCS (theo quan điểm đồng tâm mở rộng). Mảng văn chương nghị luận này còn rất nghèo về đề tài, chưa phong phú về thể loại.
Trong quá trình dạy, giáo viên lại thường chỉ chú ý khai thác nội dung làm toát nên những quan điểm tư tưởng các các tác giả mà ít chú ý đến vẻ đẹp về hình thức nghệ thuật của các tác phẩm. Vì thế việc dạy học các tác phẩm nghị luận thường khô, không hấp dẫn đối với học sinh nên dẫn đến tình trạng học sinh chán học cũng là dễ hiểu.
Trên thực tế cả ở thế giới và Việt Nam văn chương nghị luận có lịch sử từ rất lâu đời, nó không chỉ có ý nghĩa đối với những vấn đề lớn lao của đất nước, thời đại như công cuộc dựng nước, giữ nước, canh tân đất nước, mà còn rất gần gũi và có ý nghĩa trong đời sống công dân hiện nay. Vì thế cụm văn bản nghị luận được tuyển chọn dạy trong chương trình Ngữ văn THCS hiện nay rất phong phú về đề tài và đa dạng về thể loại: Có tác phẩm nói về những vấn đề lớn lao của dân tộc, thời đại như tinh thần, ý chí của cha ông trong công cuộc chống ngoại xâm giữ nước. (Sông núi nước Nam, Hịch Tướng sĩ, Bình Ngô đại cáo, Tuyên ngôn Độc lập). Có tác phẩm phản ánh khát vọng của dân tộc về việc xây dựng một quốc gia hùng cường độc lập (Chiếu dời đô, Văn bia khắc ở Văn miếu - Quốc Tử Giám…) hoặc có tác phẩm phản ánh nhận thức thẩm mỹ của dân tộc và nhân loại, phản ánh về văn chương nghệ thuật bằng những bài nghị luận văn học súc tích, tài hoa, uyên bác ( Một thời đại trong thi ca, Tiếng nói của văn nghệ, Nhận đường, GBốp và Nghệ thuật…), lại có những tác phẩm bàn luận về các vấn đề hết sức gần gũi trong đời sống hàng ngày như luận về phép học (La Sơn Phu Tử), Đi bộ ngao du (Ru xô), Về luân lý xã hội ở nước ta (Phan Châu Trinh), Bàn về đọc sách (Chu Quang Tiềm – Trung Quốc), Chuẩn bị hành trang vào thế kỷ mới (Phó Thủ tướng Vũ Khoan)… Như vậy chương trình Ngữ văn ở THCS hiện nay đã phản ánh rõ sự chuyển biến nhận thức về vị trí, vai trò của văn chương nghị luận trong đời sống con người. Điều quan trọng là chúng ta dạy những tác phẩm nghị luận như thế nào để trả lại vẻ hấp dẫn thẩm mỹ đích thực của chúng?
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
Về cơ bản văn nghị luận là sản phẩm của tư duy lô gíc. Nhưng vẻ đẹp của một áng văn nghị luận không chỉ thể hiện ở những tư tưởng đúng đắn, sâu sắc, nó còn thể hiện ở hình thức lập luận phong phú, lý lẽ đanh thép, giọng điệu thuyết phục cùng sự cuốn hút bởi nhiệt tình và thái độ của mỗi tác giả trước vấn đề nghị luận. Vì thế dạy văn nghị luận cần lưu ý yêu cầu sau:
1. Nắm được yêu cầu chung của một bài văn nghị luận: